Het belang van huidverzorging voor mensen met een amputatie en iedereen die een prothese draagt


Waar wrijving is, treedt slijtage op. Helaas zijn huidproblemen een veelvoorkomende bijwerking van het dragen van een prothese. In veel gevallen kunnen deze echter worden voorkomen door consequente en proactieve huidverzorging. Hier leggen we uit hoe je huidproblemen kunt voorkomen door middel van huidverzorging, maar ook door protheseverzorging, het reinigen van de protheseliner en het onderhoud van de prothese. Want huidverzorging is in veel gevallen een kwestie van persoonlijke verantwoordelijkheid.

Dagelijkse routine, grote impact
Huidverzorging is net als tandenpoetsen – een natuurlijke dagelijkse routine. Maak huidverzorging dus tot een vanzelfsprekend onderdeel van je dagelijkse routine en neem de tijd voor je gezondheid en mobiliteit.

“Als je niet elke dag wat tijd vrijmaakt voor je gezondheid, zul je op een dag veel tijd moeten besteden aan het omgaan met je ziekte.”

Toegeschreven aan Sebastian Kneipp

Eerst het belangrijkste

Bescherm je huid, blijf gezond en behoud je mobiliteit

Voordelen van een consequente huidverzorging

+ Problemen, pijn en ziekten voorkomen

+ Mobiliteit, lichaamsbeweging en een actief leven opbouwen of herstellen

+ Zich zonder ongemak kunnen bewegen

+ De lichamelijke gezondheid verbeteren door meer lichaamsbeweging

+ Zelfstandigheid, participatie en levenskwaliteit

Gevolgen van onvoldoende huidverzorging

- Huidaandoeningen

- Pijn

- Andere ziekten

- Ongemak

- Het niet meer dragen van een prothese

- Immobiliteit

- Gebrek aan participatie

- Afhankelijkheid

- Slechte levenskwaliteit

Met informatie en kennis kun je vermijdbare risico’s beperken. Op deze pagina vind je informatie over de meest voorkomende huidproblemen bij mensen die een prothese dragen, wat de oorzaken ervan zijn en wat je eraan kunt doen.

Waarom mensen met een amputatie extra kwetsbaar zijn voor huidproblemen

Een gezonde huid heeft lucht, een evenwichtige vochtbalans en vrijheid van aanhoudende druk nodig. Een prothesekoker vormt voor al deze drie aspecten een uitdaging. Verschillende belangrijke factoren zorgen er samen voor dat de huid op je restledemaat onder druk komt te staan:

  • Zweet kan nergens heen. De koker is vrijwel luchtdicht, waardoor zweet langzamer verdampt. Er hoopt zich meer zweet op de huid op voordat het de kans krijgt om te drogen. Hierdoor ontstaat een residu dat de huid kan irriteren en bacteriën de kans geeft om zich te vermenigvuldigen.
  • Wrijving en druk zijn constant aanwezig. Bij elke stap schuurt je huid lichtjes tegen de voering. Zelfs een prothese met de best mogelijke pasvorm slijt na verloop van tijd het oppervlak van je huid.
  • De pasvorm verandert gedurende de dag. Het volume van het restledemaat verandert afhankelijk van het activiteitsniveau, de temperatuur en het tijdstip van de dag. Een koker die ’s ochtends perfect past, kan ’s middags al te los zitten. De ideale pasvorm voor lichte activiteiten kan te strak zijn voor intensievere bewegingen.
  • Onderliggende gezondheidsproblemen vormen een extra risico. Diabetes kan bijvoorbeeld een slechte bloedsomloop veroorzaken, waardoor het genezingsproces van je huid wordt vertraagd. Elke aandoening die leidt tot verminderd gevoel of gevoelloosheid maakt de huid ook kwetsbaarder voor onbehandelde schuurplekken en schaafwonden. Als je een van deze onderliggende aandoeningen hebt, is proactieve huidverzorging extra belangrijk.
  • De liner staat voortdurend in contact met je huid. Gangbare materialen voor liners, zoals siliconen en thermoplastisch elastomeer (TPE), zijn over het algemeen huidvriendelijk, maar er kunnen reacties optreden op reinigingsmiddelen, kleefstoffen of het materiaal zelf. Dagelijks onderhoud van de liner helpt aanzienlijk bij het voorkomen van huidproblemen.

Huidproblemen aan de stomp komen vrij vaak voor, maar zijn niet onvermijdelijk. Je hoeft ze en het ongemak dat ze met zich meebrengen niet zomaar als een vast onderdeel van je leven te accepteren. Vroegtijdig ingrijpen leidt bijna altijd tot een sneller herstel en kan voorkomen dat eventuele problemen zich opnieuw voordoen.

Het goede nieuws is dat huidverzorging voor mensen met een amputatie, en voor iedereen die met het verlies van een ledemaat leeft, kan helpen het risico op bepaalde vervelende huidaandoeningen te verminderen en het gemakkelijker maakt om in een vroeg stadium in te grijpen wanneer er problemen optreden. Veel huidproblemen zijn te voorkomen of onder controle te houden als je weet waar je op moet letten en hoe je moet reageren.

3 factoren om gezond te blijven: verzorging, controle, toezicht


1. Huid: dagelijkse verzorgingsroutine

Een van de meest effectieve manieren om de huidverzorging bij mensen die een prothese dragen aan te pakken, is een consequente dagelijkse verzorging. Het aanhouden van een vaste routine kan een grote bijdrage leveren aan het voorkomen van huidproblemen. Dagelijkse hygiëne en controle kunnen helpen om vermijdbare huidproblemen te verminderen; niet alle aandoeningen zijn echter te voorkomen (A Salawu, 2006)⁠.

2. Liner: dagelijks reinigen en controleren

3. Prothese: regelmatige controle, proactieve afspraken en professionele ondersteuning

Huidverzorging voor mensen die een prothese dragen begint bij het leren kennen van je eigen huid. Door je huid dagelijks te controleren en je liner schoon te houden, kun je beter merken wanneer er iets anders uitziet of aanvoelt. Neem contact op met je behandelaar als je een verandering opmerkt.

Veelvoorkomende huidproblemen bij mensen die een prothese dragen


Hieronder staan de huidproblemen die het vaakst voorkomen bij mensen die een prothese dragen, samen met de oorzaken ervan en de beste manieren om hiermee om te gaan. Proactieve huidverzorging houdt in dat je vertrouwd raakt met deze veelvoorkomende huidproblemen, zodat je voorbereid bent op zowel preventie als verzorging.

Welke deskundige is verantwoordelijk en zal je ondersteunen?

huidproblemen

huisarts, dermatoloog

pasvorm van de liner

instrumentmaker

pasvorm van de koker, probleem met de pasvorm, opnieuw monteren van de koker

instrumentmaker

huidproblemen

huisarts, dermatoloog

pasvorm van de liner

instrumentmaker

pasvorm van de koker, probleem met de pasvorm, opnieuw monteren van de koker

instrumentmaker

Lees verder

Doorligwonden en huidbeschadiging

Het meest voorkomende huidprobleem bij mensen die een prothese dragen.

Lees verder

Blaren

Dit komt vooral vaak voor tijdens de eerste weken dat de prothese wordt gedragen.

Lees verder

Ontstoken haarzakjes (folliculitis)

Het manifesteert zich als kleine rode bultjes of puistjes rond de haarzakjes.

Lees verder

Schimmelinfecties

De warme, vochtige omgeving in een prothesekoker is ideaal voor schimmelgroei.

Lees verder

Huiduitslag door de prothese of verzorgingsproducten (contacteczeem)

Contacteczeem is een ontstekingsreactie van de huid die op twee manieren kan ontstaan: door irritatie of door een allergische reactie.

Lees verder

Overmatig zweten (Hyperhidrosis)

Waarbij de stomp de temperatuur niet op dezelfde manier kan reguleren als een intact ledemaat.

Lees verder

Verrukeuze hyperplasie

Een verdikking en wratachtige woekering van de huid aan het uiteinde van de stomp.

Lees verder

Eelt en likdoorns

Een dun laagje eelt kan je huid beschermen, maar te veel eelt kan pijnlijk worden en barsten.

Lees verder

Cysten en sinusgangen

Door herhaalde wrijving kunnen onder de huid cysten ontstaan.

Lees verder

Bacteriële infecties

Ernstigere infecties kunnen koorts veroorzaken en moeten snel worden behandeld.

Mensen met diabetes of perifere vaatziekte lopen een groter risico op ernstige infecties en een trager genezingsproces.

Als je een van beide aandoeningen hebt, controleer dan je stomp telkens wanneer je je prothese verwijdert en onderneem onmiddellijk actie bij elke verandering in de huid.

Opmerking: De afbeeldingen in dit gedeelte zijn gebaseerd op echte voorbeelden van huidaandoeningen en zijn gemaakt met behulp van kunstmatige intelligentie (AI). Om de privacy van patiënten te beschermen, worden de oorspronkelijke personen niet getoond en zijn ze niet herkenbaar. In plaats daarvan is AI gebruikt om geanonimiseerde visuele weergaven te creëren, waarbij het kenmerkende uiterlijk van elke huidaandoening behouden is gebleven.

Deze afbeeldingen worden aangeboden voor educatieve doeleinden om verschillende huidaandoeningen te illustreren en beter te begrijpen. Ze mogen niet worden gebruikt voor zelfdiagnose of als vervanging voor professioneel medisch advies.

Huidverzorging voor mensen die een prothese dragen: wat je moet doen – in één oogopslag
Restledemaat
Liner
Koker / Prothese

Controleer

Dagelijkse controle

Dagelijkse controle

Dagelijkse controle van de pasvorm van de koker

Verzorging

  • Dagelijks wassen en afdrogen voor en na het gebruik van je prothese
  • Je huid ’s avonds hydrateren

Dagelijkse verzorging

Toezicht

Proactieve controleafspraak, ten minste om de zes maanden

Proactieve controleafspraak, ten minste om de zes maanden

Probleem

Raadpleeg onmiddellijk je huisarts

Raadpleeg onmiddellijk je instrumentmaker

Raadpleeg onmiddellijk je instrumentmaker

Controleer

Verzorging

Toezicht

Probleem

Huidverzorging voor mensen die een prothese dragen – Veelgestelde vragen

Hoe moet ik de huid van mijn stomp verzorgen?

Een goede huidverzorging voor mensen die een prothese dragen komt neer op een eenvoudige dagelijkse routine.

  1. Was ’s ochtends je restledemaat met een milde, ongeparfumeerde zeep, spoel deze goed af en dep hem droog — niet wrijven.
  2. Controleer, voordat je je prothese aantrekt, de huid op roodheid, blaren of pijnlijke plekken.
  3. Gebruik ’s ochtends geen vochtinbrengende crème, want die maakt de huid zachter en vergroot de kans op blaren tijdens het dragen van je prothese.
  4. Was en droog je stomp aan het eind van de dag opnieuw en breng vervolgens een kleine hoeveelheid ongeparfumeerde lotion aan, zodat de huid deze 's nachts kan opnemen.

De belangrijkste gewoontes in een huidverzorgingsroutine zijn: de huid schoon en droog houden, deze dagelijks controleren en snel handelen als je iets ongewoons opmerkt.

Hoe vaak moet ik mijn protheseliner schoonmaken?

Je moet je protheseliner elke dag schoonmaken. De binnenkant van je liner staat in direct contact met je huid wanneer je je prothese draagt, en op een ongewassen liner hopen zich snel bacteriën en schimmels op.

Zelfs als je maar een dag of twee overslaat, kan dit leiden tot huiduitslag of een huidinfectie. Je prothese goed verzorgen door je liner dagelijks schoon te maken, is een van de eenvoudigste en meest effectieve stappen in elke goede onderhoudsroutine voor je prothese.

Hoe maak ik mijn protheseliner schoon?

Het schoonmaken⁠ van je protheseliner is eenvoudig. Was de binnenkant van je liner met warm water en een milde, ongeparfumeerde zeep. Spoel de liner daarna grondig af. Achtergebleven zeepresten kunnen namelijk huidirritatie veroorzaken.

Gebruik geen reinigingsmiddelen op alcoholbasis, tenzij deze specifiek door de fabrikant worden aanbevolen. Deze kunnen het materiaal van de liner na verloop van tijd aantasten.

Laat je liner na het wassen met de juiste zijde naar buiten volledig drogen op een standaard voordat je hem weer gebruikt.

Controleer altijd de onderhouds- en reinigingsinstructies van jouw liner, omdat deze per materiaal kunnen verschillen.

Kan een slecht passende prothese huidproblemen veroorzaken?

Ja. Een prothese die niet goed past, kan huidproblemen veroorzaken. Wanneer de koker niet goed aansluit, kan er ongelijkmatige druk op je stomp ontstaan. Ook kan er te veel beweging tussen je liner en je huid ontstaan. Deze wrijving kan leiden tot blaren, drukplekken en andere huidirritaties.

Een te ruime koker kan daarnaast een vacuümwerking aan het uiteinde van de stomp veroorzaken. Op langere termijn kan hierdoor verrukeuze hyperplasie ontstaan. Hierbij wordt de huid dikker en kan deze een wratachtig uiterlijk krijgen. De huid kan beschadigd raken en gevoeliger worden voor infecties.

Heb je steeds opnieuw huidproblemen op dezelfde plek? Laat dan de pasvorm van je prothese controleren door je instrumentmaker. Wacht niet tot een klein wondje erger wordt. Door problemen met de pasvorm vroeg aan te pakken, kun je ernstigere huidproblemen helpen voorkomen.

Hoe vaak moet ik mijn prothese laten controleren en onderhouden?

Hoe vaak je je prothese moet laten controleren, verschilt per persoon. Als algemene richtlijn is het verstandig om één of twee keer per jaar een afspraak te maken met je instrumentmaker voor controle en onderhoud. Het volume van je stomp kan in de loop van de tijd veranderen, wat invloed kan hebben op de pasvorm van je prothese.

Merk je dat je prothese anders zit, minder comfortabel aanvoelt of dat je huid verandert? Wacht dan niet tot je volgende geplande controle, maar neem contact op met je instrumentmaker.

Heb je diabetes, minder gevoel in je stomp of een andere aandoening waardoor wondjes minder goed genezen? Dan kunnen vaker geplande controles verstandig zijn.

Twijfel je? Neem dan contact op met je instrumentmaker. Problemen met de pasvorm zijn vaak gemakkelijker op te lossen wanneer je er vroeg bij bent. Zo kun je ook helpen voorkomen dat huidirritatie uitgroeit tot een ernstiger huidprobleem.

Hoe vaak moet ik mijn protheseliner vervangen?

Er is geen vaste termijn voor het vervangen van een liner. Controleer je liner regelmatig en vervang deze wanneer hij versleten of beschadigd is, niet meer goed past, of wanneer dit wordt geadviseerd in de instructies van de fabrikant of door je instrumentmaker.

Controleer je liner regelmatig op dunne of versleten plekken, scheurtjes en veranderingen in de structuur van het materiaal. Een beschadigde liner kan de druk op je huid ongelijk verdelen en is bovendien moeilijker goed schoon te houden.

Je instrumentmaker heeft veel kennis van zowel huidverzorging als van protheseliners. Daarom kan je instrumentmaker het beste adviseren wanneer jouw specifieke liner aan vervanging toe is.

Door je liner op tijd te vervangen, kun je hem goed schoon en hygiënisch houden én help je je huid op de lange termijn te beschermen.

Hoe kan ik mijn liner het beste reinigen?

Volg de reinigingsinstructies van de fabrikant. Voor de meeste liners is een milde, ongeparfumeerde zeep geschikt. Gebruik geen reinigingsmiddelen op alcoholbasis, tenzij deze specifiek worden aanbevolen. Deze kunnen het materiaal van de liner op termijn beschadigen.

Welk verzorgingsproduct wordt aanbevolen voor een siliconen liner?

Was de siliconenzijde grondig met een milde, pH-neutrale zeep of met een speciale linerreiniger.

Welk verzorgingsproduct wordt aanbevolen voor de stomp?

  • Reinig je huid dagelijks met een milde zeep (pH-neutraal) of een speciale reinigingslotion.
  • Breng een kleine hoeveelheid ongeparfumeerde vochtinbrengende lotion aan. Het beste moment om je huid te hydrateren is ’s avonds, zodat de huid het product volledig kan opnemen voordat je de prothese weer gaat dragen. Je instrumentmaker kan je een vochtinbrengende crème aanbevelen, maar deze moet ongeparfumeerd en hypoallergeen zijn.

Literatuurlijst


A Salawu, C. M. (2006). Stump ulcers and continued prosthetic limb use . Prosthetic Orthotic International, 6.

Belovs, L., Lannan, F.M. Dermatologic Conditions in Persons with Lower Limb Amputations: a Review. Curr Phys Med Rehabil Rep 12, 11–18 (2024). https://doi.org/10.1007/s40141-023-00427-1

Meulenbelt HE, G. J. (2011). Skin Problems of the Stump in Lower Limb Amputees: 1. A Clinical Study. Acta Dermato-Venereologic.

Nicole B Yang, L. A. (2012). High Prevalence of Stump Dermatoses 38 Years or More After Amputation. Archives of Dermatology.